Контакт податоци

Комисија за односи со
верските заедници и религиозни групи

Бул. Гоце Делчев бр 8, зграда на МРТВ,18 спрат,
1000 Скопје, Р. Македонија, П.Фах52
тел. + 389 2 3226-777;
факс +389 2 3226-353
e-mail: kovz@kovz.gov.mk

  Работно време со странки

вторник: oд 10.00-12.00 часот

четврток: од10.00-12.00 часот

                     

 БАРАЊЕ ЗА ИЗДАВАЊЕ НА РЕШЕНИЕ

 

 ОТВОРЕНО-ПАРТНЕРСТВО

OPEN DATA

 

             

 КАРТА НА ВЕРСКИ ОБЈЕКТИ ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА

 

  

 ВЕРСКИ

АЛМАНАХ


 
 
 
   

 

   Медиумски пријатели
   www.vest.com.mk
   www.mia.com.mk
   www.vecer.com.mk

Корисни линкови
Македонска Православна Црква

БАДНИК

РОЖДЕСТВО ХРИСТОВО - БОЖИК



Божик е најголемиот христијански празник зашто на тој ден се празнува раѓањето на Спасителот Исус Христос. Овој празник е наречен и матица на по­ве­ќе празници бидејќи да не бил тој, што значи да не се родел Исус Христос не­ма­ло да има ниту негово крштевање (Водици), ниту Распетие и Вокресение (Ве­лиг­ден) ниту Вознесение (Спасовден), немало да постојат ниту празниците Ду­хов­ден, Преображение, Крстовден и тн.

Колку овој ден е важен за човештвото се гледа и по тоа што тој е земен за клучен датум, камен темелник за пресметување на времето, па така имаме ста­ра и нова ера што значи време пред и по раѓањето на Исус Христос.

Евангелските текстови сведочат дека римскиот император Август издал заповед да се изврши попис на населението во империјата. Секој требало да биде запишан во градот на своите дедовци. Палестина тогаш била во рамките на Римската империја поради што и праведните Јосиф и Света Дева Марија трг­на­ле од Назерет за да се запишат во Витлеем бидејќи биле од родот Дави­дов. Кога пристигнале во Витлеем за нив немало место во гостилниците и куќи­те поради тоа што во градот имало многу народ дојден заради пописот. Некои добри луѓе сакајќи да им помогнат ги упатиле во една пештера во близината на градот каде што пастирите во невреме ги засолнувале овците и козите. Ноќта силна светлина ја исполнила пештерата, но и околните ридови, потоа Света Де­ва Марија го родила својот син превенец, го повила и го ставила во јаслите. Сил­ната светлина ги исплашила и пастирите што со своите стада ноќевале на от­во­рено на околните ридови но веднаш потоа ангелот Господов ги утешил и предупредил јавувајќи им ја радосната вест: "He бојте се! Еве, ви соопштувам голема радост, која ќе биде за сите луѓе; зашто денеска ви се роди во градот Давидов Спасител, Кој е Христос Господ; и еве ви знак: ќе најдете повиен Мла­де­нец како лежи во јасли". Веднаш потоа хорот на ангелите ја запеал песната: "Слава на Бога во висините, а на земјата мир и меѓу луѓето добра волја"! (Лука 2/14)

Пастирите веднаш отрчале во пештерата каде што ги нашле Марија и Јосифа со Богомладенецот, му се поклониле, а потоа низ градот разгласиле за ра­ѓањето на Спасителот. Веднаш потоа кај првородениот син на Света Дева Ма­рија пристигнале и тројцата мудреци од исток на кои што за раѓањето на Спа­сителот им соопштила необичната ѕвезда на небото која што и ги довела до пештерата движејќи се пред нив кога тие оделе и која што стоела кога тие од­мо­рале. "И штом влегоа до куќата, го видоа Младенецот со мајка My Марија и пад­наа, па му се поклонија; а кога ги отворија своите ковчежиња, My принесоа дарови: злато, ливан и измирна" (Матеј 2/11) Овие дарови требало да прет­ска­жат дека новороденото дете е во истовреме човек (измирната), Бог (ливанот-тем­јанот) и Царзлатото. Значи пред Богомладенецот најпрвин се поклониле про­стите пастири и учените мудреци како овоземни жители, но и ангелите од небото што значи дека тој бил предодреден подеднакво да му припаѓа и на не­бото и на земјата. Во првите три века не се празнувало раѓањето Христово. При­­чина за тоа бил христијанскот поглед на човековиот живот кој не му прида­вал многу значење на телесното раѓање на човекот туку на неговото духовно ра­ѓа­ње т.е. на крштевањето. Поради тоа раѓањето и крштевањето на Исус Хрис­тос се празнувало заедно на 6 јануари (19 според новиот календар) Богоја­вле­ние / Водици, a тоа било ден кога се празнувале повеќе спомени. Подоцна ко­га човековиот живот почнал повеќе да се цени, се јавила потреба за праз­ну­вање и на денот на телесното раѓање, а не само на духовното (крштевањето) и на телесната смрт, раѓање за вечен духовен живот. Така се јавила потребата де­нот на раѓањето на Исус Христос да се празнува одделно од денот на него­вото крштевање.

По одделувањето од Епифанијата споменот на Христовото раѓање е пре­несен на 25 декември (7 јануари според новиот календар). Најстар споменик што зборува за Божик е беседата на Јован Златоуст одржана во Антиохија во вто­рата половина на IV век. Тој појаснува дека за одредување на овој датум се земени два настана: јавувањето на ангелот на Захарија и Благовештението на Богородица.

Денес македонскиот народ со многу внимание го празнува Божик денот на Христовото раѓање. Обичаите што се изведуват се остатоци од минатото, но поголемиот број од нив се исчезнати и ние денес за нив дознаваме од записите на собирачите на македонски фолклорни и етнографски материјали како што се браќата Миладиновци, Кузман Шапкарев, Ефтим Спространов, Васил Иконо­мов, Марко Цепенков и многу други. Особено од минатото се останати богати обичаи и верувања поврзани со Бадник или Коледе денот што му претходи на Божик.

Истражувачите на овие обичаи истакнуваат дека во почетокот Коледе бил празник поврзан со враќањето на сонцето од јужните напоредници, со ра­ѓањето на новото сонце што значело и раѓање или обнова на животот. Подоцна Христијанската црква овој ден го поврзала со Христовото раѓање. На прекорот де­ка Христијаните започнале да го празнуваат денот на сонцето исто како и па­ганите Свети Августин одговарал: "Ние го празнуваме не како неверниците поради сонцето, туку поради оној што го создал сонцето".

Иако обичаите што се изведуваат на Бадник и Божик во некои детали меѓу­себно се разликуваат од регион до регион, па дури и од село до село, сепак во основа се изделуваат неколку заеднички елементи, како што се бога­та­та софра, што се подготвува на Бадник навечер, потоа коледарскиот оган за­ед­но со дрвото Бадник, како и коледицата проследена со многу коледарски песни.

Богатата трпеза со исклучително посна храна: питулици, сарма, грав, ком­пир, риба, зелник, овошје и сл. според верувањето има цел врз принципот на имитативната магија да обезбеди богат род на земјоделските култури. Оби­чај е по вечерата софрата да не се крева, туку така заедно со храната да оста­не целата ноќ, а во некои места така останува во текот на трите дена додека се праз­нува Божик. Ова е поврзано со верувањето дека ноќта ќе дојде дедо Боже и ќе се нахрани. Во Кукушко се подготвувала вечера и за дедо Боже, трпезата се поставувала во дворот, a домаќинот го поканувал: "Поели дедо Боже да вечераме". На Бадник софрата се става врз слама за спомен на јаслите од Вит­ле­емската пештера во која е роден Исус. Подоцна со оваа слама се врзуваат овош­ките со верување дека таа ќе ги штити од болести и штетници и дека ќе дадат богат род.

На Бадник во секоја куќа се меси кравајче, пита или погача во која се ста­ва сребрена пара. Вечерта кога сите ќе седнат на вечера домаќинот откако ќе се прекрсти и ќе ја благослови трпезата го крши кравајчето на толку делови кол­ку што има членови семејството, оставајќи уште дел за Бога и за куќата. Сите присутни во својот дел од кравајчето ја бараат парата, и оној што ќе ја најде се смета за најсреќниот во годината што претстои. Оној што ќе ја најдел парата ја ставал во грне или чаша со вино од која сите пиеле за здравје и среќа. Парата ја земал тој што ја нашол или му ја давал на домаќинот и за тоа добивал подароци.

Богати обичаи и верувања на Бадник се поврзани со обредниот оган ка­ко и со горењето на дрвото наречено Бадник или Бадникојца. Во некои краишта дрвото што се гори е пенушка од даб, во други смрека, а некаде се гори круша горничка (дива круша) зашто се сметало дека таа е најродна, раѓа секоја го­дина. Тоа се правело за да биде и годината родна. Таа ноќ, како што запишал Куз­ман Шапкарев, "сите домашни луѓе не заспиваат туку преноќеваат будни, та од тоа се гледа дека таа ноќ е наречена: "Бадник - будник". И многумина други истражувачи на овие обичаи сметаат дека името на овој ден доаѓа од бдее­њето, будноста покрај овој обреден оган. К. Шапкарев уште забележал дека во Скопје кога оваа пенушка "ќе приближи на догорување, ги истеруваат машките деца надвор, а остануваат само женските, за да видат само тие кога ќе догори. Тоа значело да се раќаат се женски од живата стока на домаќинот т.е. јагниња, те­ли­ња, коњи и сл." Во зборникот на браќата Миладиновци среќаваме податок дека во Кукуш од пенушката оставале едно парче "кое вардат до другата годи­на, за да потпалет огнот во истиот вечер", а во Воден "това парче закопват в лозје за да се сторит лозјето црно" Во Дебарско, според записите на Васил Ико­но­мов, исто така, внимавале "да остане едно парче недогорена гламна кое што се­која вечер од Божик до Богојавление се подгорува и се угаснува со вино за зачувување од повреда на домашниот ситен добиток.

Во врска со палењето на дрвото Бадник и воопшто со коледарскиот оган во науката постојат главно две теории: соларната која се заснива врз принци­пот на имитативната магија, која има цел да го имитира големиот извор на енер­гија од небото и да обезбеди доволно светлина и топлина за луѓето, но и за стоката и за билките. Примитивниот човек верувал дека на изнемоштеното сон­це кое во овој период од годината најмалку е видливо на небото и неговото деј­ство е со најмал интензитет може да му се помогне со силни огнови од зем­јата. Според другата исцелителна или очистувачка теорија, пак огновите не се во врска со сонцето туку со верувањето дека со нив можат да се изгорат сите штетни влијанија, било тие да се од природен или од демонски карактер (болви, вошки, змии, но и болести, вештици, караконџули и сл.).

Во врска со обредните коледарски огнови е и обичајот коледица. И де­нес како и во минатото и во селата и во градовите во сите краишта на Македо­нија помали или поголеми групи деца палат оган, пеат пригодни песни и одат по куќите каде што добиваат подароци како што се: пари, ореви, костени, јабол­ка, портокали и др. Една од најпопуларните песни што и сега се пее во овие слу­чаи "Коледе леде" ја среќаваме и во запис на Г. Бојаџиев, објавена во "Кни­жи­ци за прочит" во 1893 година.

Коледе, леде!

паднало греде,

утепало деде.

Дедо се мачи,

баба го квачи,

со четири јајца

гускини, гусќини!

О,О, коледе!

Во овие песни кои што немаат развиена мелодија, како што е случај со дру­гите лирски песни, туку се скандираат со карактеристични извици на по­че­токот и на крајот се најавува доаѓањето на Божик, големиот христијански праз­ник, кога се празнува раѓањето Христово. Таков е случајот и со следнава пес­нич­ка запишана од Марко К. Цепенков:

Збирајте се дечиња,

стред село на грејачка,

огон да си палиме,

за да се изгреиме,

оти после ќе одиме

Коледа да викаме,

костење да збираме,

за Бадник да јадиме.

Божик да го чекаме

и прасе да јадиме.

Обичаите и песните што се изведуват и пеат на Божик, всушност, прет­ста­вуваат продолжение на претходните обичаи и песни поврзани со Бадник. И овие песни ги имаат сите одлики на коледарските песни, радост поради пов­тор­ното раѓање на сонцето, желба за плодна година. Сепак во однос на прет­ход­ни­те коледарски песни особено оние што се пеат покрај коледарскиот оган и во кои доминират еротски содржини во песните што се пеат на Божик има повеќе еле­менти од Христијанската религија.

Она за што сведочат евангелските текстови во врска со раѓањето на Исус Христос го опева и народната песна. За народниот пеач раѓањето на Исус е проследено со вечна светлина со константен интензитет, оган кој ниту вете­рот го сили ниту дождот го гасне.

Она страна оган горит,

ветер веит не го силит,

роса росит, не го гасит.

He ми било силен оган,

туку била Ристовата

Ристовата мила мајка.

Го стигнала Риста Бога,

Риста Бога малечкаго.

Се шеколкат нешто барат

нема во што да повиет,

да повиет Риста Бога.

Се собрале терзиите,

ми исекле десни поли,

десни поли на долами

го повиле Риста Бога

Се собрале овчарите,

овчарите, козарите

ивцепиле кавалите,

запалиле силен оган,

огрејале Риста Бога.

Во друга песна раѓањето на Исус е опеано како нешто бело на планина што личи на грутка снегова или пиле лебедово.

Што е бело на планина

на планина на рудина,

ал е грутка снегоита,

ал е пиле лебедово?

Ни е грутка снегоита

ни е пиле лебедово,

тук ми била Ристовата

Ристовата мила мајка.

Го извела Риста Бога,

Риста Бога малечкаго

го извела на планина,

на планина на рудина.

Се собрале се овчари

се овчари, се козари,

искршиле кавалите

запалиле силен оган

огреале Риста Бога

Риста Бога малечкаго.

Раѓањето на Исус Христос нашло место и во повеќе други верувања и преданија, а некои истражувачи веруваат дека оттогаш останало коледето, децата да одат по куќите и да го соопштуваат раѓањето на Богомладенецот Исус Христос.

Co Божик започнува периодот од 12-те денови т.н. некрстени или пога­ни, а некои ги викаат и Ристосови денови што траат до Водици, период испол­нет со многу активности на негативните демони, со религиозен страв и разни ма­гиски заштити. Според народното верување од Божик до Водици кога Исус не бил крстен и леунка била Богородица, разни зли демони како вампири, кара­кон­џули, вештици и др. ги изведуваат своите оргии и се обидуваат да му напа­кос­тат на човекот. Дури на Водици кога се крштева водата се парализираат и нив­ните дејствија.

Co Божик е поврзана и пословицата: "Пред Божик зад Божик кај да си дома да си" што има двојно значење: за време на големиот празник треба да се биде во кругот на семејството и тука да се слушне и да се прослави радосната вест за раѓањето на Спасителот, но не е на одмет да се потсети дека во најсту­де­ниот период од годината исполнет со снежни вејавици, но и со други опас­нос­ти сепак најпријатно и најбезбедно е во сопствениот дом.

Превземено од Книгата Македонски празници од МАРКО КИТЕСКИ